De signalen die mannen echt merken

Niemand wordt op een ochtend wakker met een laag testosteron. Het komt in termijnen binnen, en bij elke termijn zit een redelijk excuus. Een moordend kwartaal. Een reeks slechte nachten. Een lange winter. Veertig worden. Vijftig worden. Elke verandering is op zichzelf klein genoeg om weg te praten, en dat doe je ook, ongeveer drie jaar lang.

Dan is er iets waardoor je gaat optellen. Meestal een foto, of een gewicht dat vroeger vanzelf ging, of iemand die voorzichtig een vraag stelt.

De vier die het vaakst langskomen

De volledige klachtenlijst is lang en grotendeels nutteloos. Vier punten doen het werk. Ze komen meestal samen, en dit is ongeveer de volgorde waarin mannen ze toegeven.

• De zin in seks werd stil. Niet kapot. Stil. Je merkt het minder als verlies dan als een stilte op de plek waar een behoefte zat. Ochtenderecties worden zeldzamer, of slapper, of allebei.
• Het gewicht ging rond het middel zitten. De riem schoof een gaatje op en niets in je gewoontes verklaart dat. Zelfde eten, zelfde leven, ander lijf.
• De kracht loopt terug. Dezelfde training levert minder op. Het herstel kost een dag extra. Je werkt harder om een niveau vast te houden dat je vroeger vasthield zonder erbij na te denken.
• De energie komt nooit meer helemaal terug. Dit is geen slaperigheid, dit is vlakheid. Acht uur slaap raakt het niet. Het weekend lost het niet op. De vakantie helpt vier dagen.

De rest van het beeld

Zodra die vier er staan, herkennen de meeste mannen ook een paar van deze.

• Een stemming die lager staat dan vroeger, of een merkbaar korter lontje.
• Drive die vlak is geworden, het gevoel dat de duw er stilletjes uit is.
• Een concentratie die doffer is dan hij was, wat iedereen brain fog noemt.
• Slaap waar je niet van opknapt, zodat je wakker wordt alsof je nauwelijks geslapen hebt.
• Een algemeen gevoel dat het niet klopt, dat je niet helemaal jezelf bent.
• In ernstiger gevallen opvliegers, die plotselinge warmtegolven die iedereen bij de overgang indeelt.

Stemming en concentratie komen hier echt vaak voor. Ze zijn tegelijk het minst specifieke wat op deze pagina staat, en dat brengt ons bij het ongemakkelijke deel.

Nu het lastige punt

Lees dat lijstje voor aan willekeurig welke goede arts en je krijgt hetzelfde antwoord. Dat is geen testosteronlijst. Dat is de lijst van een vermoeide man.

Een trage schildklier geeft vrijwel exact dit beeld. Slaapapneu ook, veelvoorkomend bij mannen van deze leeftijd en dit postuur, en heel vaak de werkelijke reden dat de energie niet terugkomt. IJzertekort ook. Alcohol ook, bij hoeveelheden die de meeste mannen gezellig zouden noemen. Langdurige stress ook. Depressie ook, die zich bij mannen veel vaker laat zien als prikkelbaarheid en vlakheid dan als verdriet. En een aantal doodgewone voorgeschreven medicijnen doet het net zo goed.

De klachten die het vaakst iets anders zijn

Dit is het deel dat geen enkele pagina die je iets verkoopt zal afdrukken. De richtlijnen scheiden de klachten die nauw samengaan met een laag testosteron van de klachten die dat niet doen, en die tweede lijst is langer dan de meeste mannen verwachten.

Nauw verbonden: de seksuele klachten, verlies van botdichtheid, een laag bloedbeeld zonder andere verklaring, opvliegers en zweten, en gevoelig borstweefsel.

Veel minder specifiek: verstoorde stemming, slechte slaap, moeite met concentreren, minder spiermassa en kracht, en meer lichaamsvet. De richtlijn van de Society for Endocrinology merkt op dat deze niet alleen minder specifiek zijn, maar ook aanzienlijk minder waarschijnlijk verbeteren met behandeling.

Dat betekent niet dat je vermoeidheid ingebeeld is. Het betekent dat vermoeidheid alleen een slechte reden is om iets te concluderen, en een goede reden om de rest van het beeld goed te laten meten.

Daarom lopen de checklists vast

De klinische richtlijn van de Endocrine Society, gepubliceerd in 2018, is glashelder over de norm. Voor een diagnose zijn de bijbehorende klachten nodig plus bloedonderzoek dat herhaald een laag testosteron laat zien, geprikt in de ochtend. Allebei de helften. Niet het een of het ander.

Dat is geen bureaucratische voorzichtigheid. Het staat er omdat deze klachten veel voorkomen en weinig specifiek zijn, terwijl de bloedwaarden meebewegen met het tijdstip van de dag, met ziekte, met slaap, en met de bepaling die een bepaald laboratorium toevallig gebruikt. Combineer een losse klachtenscore met één goed uitkomende bloedafname in de middag en je fabriceert zo ongeveer elk antwoord dat je wilt. Er zijn hele bedrijven op precies dat principe gebouwd.

Wie er sneller naar moet laten kijken

Het risico ligt niet gelijk verdeeld. Het loopt op met de leeftijd, en het loopt op bij overgewicht en bij diabetes type 2. Bepaalde medicijnen drukken het omlaag. Net als elk eerder probleem met de zaadballen of de hypofyse, een letsel of een eerdere behandeling. En jong zijn sluit niets uit: mannen van in de dertig komen wel degelijk binnen met echt lage waarden, meestal met een van die factoren ernaast.

De enige conclusie die hout snijdt

Als vier of vijf hiervan je laatste twee jaar beschrijven, heb je een patroon. Een patroon is geen diagnose. Het zegt je niet of het antwoord bij je hormonen ligt, bij je luchtweg om drie uur 's nachts, bij je schildklier of bij de wijn.

Wat het je wel zegt, is dat dit een meetbare vraag is geworden in plaats van een stemming. Meten kost je één ochtend. Erover gokken, in welke richting dan ook, heeft mannen jaren gekost. Deze site schrijft niets voor en verkoopt niets, dus lees dat als een constatering en niet als een aanbod.

Wat een goed panel inhoudt, en waarom het tijdstip van de afname meer uitmaakt dan de meeste mannen verwachten, staat in hoe het wordt vastgesteld. Wil je weten hoe waarschijnlijk dit op jouw leeftijd werkelijk is, dan staat dat in hoe vaak het voorkomt.

Jayasena CN, et al. "Society for Endocrinology guidelines for testosterone replacement therapy in male hypogonadism." Clinical Endocrinology, 2022. doi:10.1111/cen.14633