2,1 procent, of 20 procent. De European Male Ageing Study keek naar 2966 mannen en telde niemand mee zonder zowel een lage waarde als bijpassende seksuele klachten. Die vond late onset hypogonadisme bij 2,1 procent. De Baltimore Longitudinal Study of Aging keek naar 890 mannen en oordeelde alleen op bloedwaarde. Die vond een laag testosteron bij ongeveer 20 procent van de mannen boven de 60.
Zelfde hormoon, zelfde periode, totaal verschillende antwoorden. Wat die twee getallen scheidt, is waar deze hele pagina over gaat.
Twee grote onderzoeken vroegen hoe vaak een laag testosteron voorkomt bij ouder wordende mannen. Het ene kwam terug met 2,1 procent. Het andere met ongeveer 20 procent. Geen van beide was slordig. Geen van beide loog. Ze maten niet hetzelfde.
Begrijpen waarom ze elkaar tegenspreken is de nuttigste minuut die je aan dit onderwerp besteedt, want de onenigheid gaat eigenlijk niet over testosteron. Ze gaat over wat het betekent om iets te hebben.
Het strenge antwoord
De European Male Ageing Study volgde 2966 mannen en hanteerde een bewust veeleisende definitie. Een man telde alleen mee als zijn testosteron laag was en hij daarnaast de seksuele klachten had die daarbij horen. Allebei, bij dezelfde man, op hetzelfde moment.
Naar leeftijd uitgesplitst verbergt dat ene cijfer iets belangrijks.
- 40 tot 49: 0,1 procent
- 50 tot 59: 0,6 procent
- 60 tot 69: 3,2 procent
- 70 tot 79: 5,1 procent
Lees dat op je vijftigste en het stelt gerust. Lees dezelfde tabel op je zeventigste en het is een volstrekt ander document.
Het ruime antwoord
De Baltimore Longitudinal Study of Aging volgde 890 mannen en stelde een simpelere vraag: is de bloedwaarde laag? Niet of de man iets voelde. Alleen het getal.
- Boven de 60: ongeveer 20 procent
- Boven de 70: ongeveer 30 procent
- Boven de 80: ongeveer 50 procent
Zelfde hormoon. Zelfde periode. Het ene onderzoek zegt twee mannen op de honderd, het andere zegt een op de vijf.
Waar dat gat vandaan komt
Het verschil bestaat vrijwel volledig uit mannen bij wie de bloeduitslag laag oogt en het leven prima loopt. Die zijn er in zeer grote aantallen, en het strenge onderzoek gooide ze er stuk voor stuk uit.
Referentiewaarden worden gebouwd op bevolkingsgroepen, niet op jou. Een waarde onder een afkappunt is een statistische uitspraak over waar jij in een verdeling zit. Het is geen oordeel, en op zichzelf is het geen reden om ook maar iets te doen.
De val zit ook aan de andere kant
Het is verleidelijk om daaruit te concluderen dat het getal niets betekent. Dat is niet zo. De strenge definitie sneed naar twee kanten: een man met alle klachten en een normale waarde viel er ook buiten, en terecht, want dan produceerde iets anders die klachten. Vermoeidheid, een sombere stemming, verdwenen drive en een dikker wordend middel hebben een lange lijst oorzaken en de meeste daarvan zijn niet hormonaal.
De klachtenvragenlijst op zichzelf telt dus te veel mannen mee. De bloedtest op zichzelf telt er ook te veel mee. Allebei zitten ze ernaast, maar elk de andere kant op, en precies daarom levert de een zonder de ander de twee getallen op die bovenaan deze pagina staan.
Wat er onder beide onderzoeken gebeurt
Ze bemonsteren dezelfde langzame helling. Het totale testosteron daalt met ongeveer 0,4 procent per jaar bij mannen van 40 tot 70, en dat begint geleidelijk rond je 35e. De vrije fractie, het deel dat niet aan transporteiwitten vastzit en dus het deel dat je lichaam kan gebruiken, daalt met ongeveer 1,3 procent per jaar, ruim drie keer zo snel.
Dat tweede getal is de reden dat sommige mannen met een totaal testosteron ruim binnen de normaalwaarden precies voelen wat ze voelen, en de reden dat een uitslag met alleen een totaal je maar een deel van de bladzijde laat zien.
Wat dit betekent voor jouw uitslag
Drie regels, en daarmee is het hele argument rond.
- Een getal zonder klachten is geen diagnose.
- Klachten zonder een getal zijn ook geen diagnose.
- Die twee samen gelezen, door iemand die weet wat er nog meer hetzelfde beeld geeft, is het enige wat het beslist.
De rest is iemand die je zijn voorkeur verkoopt. Een bedrijf dat op het getal alleen behandelt, komt nooit patiënten tekort. Een arts die weigert te meten omdat je alleen maar moe bent, mist de mannen die dit echt hebben. Allebei bedriegen ze, in tegengestelde richting, en meestal weet je binnen tien minuten tegenover wie van de twee je zit.
De eerlijke grenzen
Wat deze cijfers je niet kunnen zeggen. Beide onderzoeken zijn observationeel. Ze beschrijven bevolkingsgroepen, geen individuen, en een prevalentie in een onderzoeksgroep is geen kans voor de man die dit leest. Definities van een laag testosteron verschillen nog altijd tussen richtlijnen en tussen laboratoria, en dat is mede waarom de cijfers zo heen en weer bewegen.
Wie jou één stellig percentage voorschotelt, heeft een van deze twee onderzoeken gelezen en het andere niet. Wat een goede beoordeling inhoudt, en waarom het uur waarop je bloed geeft het antwoord verandert, staat in hoe het wordt vastgesteld.