Eerst de kleine lettertjes, dan de kop. De bewering dat een behandeling voor gewichtsverlies het testosteron verhoogt, rust op vier studies en ongeveer 220 mannen, grotendeels observationeel en niet gerandomiseerd, met een statistische heterogeniteit boven de 90 procent op meerdere uitkomsten. Dat betekent dat de studies elkaar flink tegenspraken.
De kilo's gaan eraf. Dat was de bedoeling. Wat er niet bij verteld is, is dat er op datzelfde moment twee processen op gang kwamen, dat ze de tegenovergestelde kant op trekken, en dat er vrijwel zeker maar één van de twee in de gaten wordt gehouden.
Vet verliezen brengt het testosteron doorgaans weer omhoog. Snel afvallen kost meestal spiermassa, en een laag testosteron maakt dat verlies erger. Allebei waar. Allebei tegelijk, in dezelfde man.
Het bewijs, eerst de zwaktes
Een meta-analyse uit 2025 verzamelde de studies die testosteron bij mannen maten voor en na een behandeling voor gewichtsverlies. De meeste artikelen geven je de uitkomst en houden daar op. Jij krijgt de uitkomst als tweede, want de vorm van het bewijs bepaalt wat die uitkomst waard is.
Er werden vier studies gebundeld. In totaal ongeveer 220 mannen. De meeste waren observationeel en niet gerandomiseerd, wat betekent dat niemand aan iets werd toegewezen, en dat de behandelde mannen konden verschillen van de onbehandelde op punten die niemand heeft vastgelegd.
De statistische heterogeniteit lag op meerdere uitkomsten boven de 90 procent. In gewoon Nederlands: de studies spraken elkaar flink tegen, en de pogingen van de auteurs zelf om die tegenspraak te verklaren, liepen dood.
Nog één beperking, en die raakt jou het meest. De middelen in die analyse waren ouder dan wat de meeste mannen vandaag krijgen. Drie van de vier studies gebruikten dezelfde oudere behandeling, de vierde gebruikte een andere. De huidige generatie zat helemaal niet in de gebundelde analyse.
En nu de uitkomst
- Het biobeschikbare testosteron steeg significant, p onder 0,001. Biobeschikbaar betekent het deel dat werkelijk bij het weefsel kan komen: het vrije hormoon plus het losjes gebonden deel.
- Het HbA1c daalde significant, p onder 0,001, en op die uitkomst spraken de studies elkaar helemaal niet tegen.
- Het vrije testosteron haalde de statistische significantie niet, p gelijk aan 0,051. Sekshormoonbindend globuline evenmin, p gelijk aan 0,120.
De eerlijke zin luidt dus zo. Een behandeling voor gewichtsverlies hangt samen met een stijging van de biologisch actieve fractie testosteron, in een kleine en inconsistente hoeveelheid bewijs, met oudere middelen. Het past bij een mechanisme dat goed beschreven is. Het is geen uitgemaakte zaak, en wie het je als uitgemaakte zaak verkoopt, wil iets van je.
Waarom het gewicht het omlaag hield
Dit is het stuk dat de meeste mannen nooit te horen krijgen. Een laag testosteron bij een zwaardere man is vaak geen falen van de zaadballen. Het is het systeem erboven dat lager is gezet.
- Vetweefsel zet testosteron om in oestrogeen, via een enzym dat aromatase heet. Meer vet, meer omzetting. Dat oestrogeen meldt terug aan de hersenen dat er hormoon genoeg is, dus draaien de hersenen het commando naar de zaadballen terug.
- Insulineresistentie onderdrukt diezelfde keten. Het signaal van hersenen naar zaadballen is gevoelig voor metabole stress, en reageert door lager te gaan staan.
- Ontsteking vanuit overtollig vetweefsel legt daar nog een laag onderdrukking bovenop.
De klinische term is functioneel hypogonadisme. Functioneel, want het apparaat werkt. Het is alleen lager gezet door een stofwisselingsprobleem dat erbovenop is komen zitten. In dat woord zit het goede nieuws, want functionele problemen kunnen opknappen zodra je wegneemt wat ze veroorzaakte.
De helft die niemand erbij haalt
Fors gewichtsverlies neemt vetvrije massa mee. Niet alles, maar een flink deel, en hoe sneller het gaat, hoe meer het meeneemt.
Zet de twee feiten nu naast elkaar.
- Vet verliezen verbetert doorgaans het testosteron, en testosteron helpt je spiermassa vasthouden.
- Snel afvallen kost doorgaans spiermassa, en een laag testosteron maakt die rekening hoger.
Welke van de twee wint, is geen lot. Het hangt af van hoe snel de kilo's eraf gaan, hoeveel eiwit je eet, of je krachttraining doet, en waar je hormonen er ondertussen werkelijk voor staan. Stuk voor stuk is dat te sturen. Er wordt niets gestuurd als niemand kijkt.
Wat vrijwel niemand meet
Totaal testosteron. Sekshormoonbindend globuline. Albumine. Berekend vrij testosteron. Afgenomen voordat het gewicht in beweging komt, of vroeg, zodat latere uitslagen iets betekenen.
De valkuil. Eén hormoonuitslag, afgenomen acht maanden na de start van snel gewichtsverlies, zegt je bijzonder weinig, want er is geen ervoor. Twee uitslagen geven je een richting, en richting is het enige waarop het zin heeft te handelen.
In de praktijk worden het gewicht en de hormonen in verschillende gebouwen behandeld, als het tweede al gebeurt. Dat is geen samenzwering. Zo heeft de markt het werk verdeeld, en daardoor blijft het samenspel tussen die twee onbeheerd liggen.
De conclusie die geld kost om hardop te zeggen
Is je testosteron laag door lichaamsvet en insulineresistentie, dan is de eerste stap dat aanpakken en kijken wat het hormoon doet terwijl de kilo's eraf gaan. Bij een behoorlijk aantal mannen herstelt het, in elk geval gedeeltelijk. Dat is met afstand de betere uitkomst.
Een man vastzetten op een levenslange hormoonbehandeling voor een probleem dat onderweg was om vanzelf op te lossen, is een besluit met echte gevolgen, vruchtbaarheid daaronder. Dat neem je niet op basis van één bloedonderzoek en een klachtenlijstje.
Deze site schrijft niets voor en verkoopt niets. Ze bestaat omdat het metabole beeld en het hormonale beeld hetzelfde systeem zijn, en vrijwel nooit door dezelfde persoon worden gelezen. Wat dat lezen inhoudt, staat op de consultpagina.