De Britse landelijke richtlijn is hier ongewoon direct over. Bij vrouwen van 45 jaar en ouder worden perimenopauze en menopauze vastgesteld op klachten en menstruatiegeschiedenis, zonder standaard hormoononderzoek, omdat de waarden te sterk schommelen om te kunnen duiden.
Wat dus betekent dat de test die jou geruststelde nooit bedoeld was om jouw vraag te beantwoorden. En het gesprek dat die vraag wel beantwoordt, heeft nog niemand met je gevoerd.
Dit is de manier waarop vrouwen hier het vaakst in de steek worden gelaten. Geen kwade wil, geen onkunde. Een test die uit gewoonte werd aangevraagd, gelezen zonder context, en gebruikt om een dossier te sluiten dat nooit geopend is.
Waarom het panel tekortschiet
Follikelstimulerend hormoon, FSH, stijgt naarmate de eierstok minder goed reageert, dus het lijkt de voor de hand liggende maat. Het probleem is dat het in de perimenopauze niet netjes oploopt. Het gaat omhoog, zakt terug, gaat weer omhoog. Eén monster kan overal op die curve landen.
Met estradiol is het hetzelfde verhaal, maar dan omgekeerd. Het kan in de ene cyclus hoger liggen dan bij een dertigjarige en in de volgende cyclus verwaarloosbaar zijn. Een waarde van één ochtend vertelt je iets over die ochtend.
Een normaal panel bij een vrouw van 47 met klachten betekent dus vrijwel niets, en een afwijkend panel voegt weinig toe aan wat haar klachten al zeiden. Ondertussen loopt ze de deur uit in de overtuiging dat ze onderzocht is.
Wat de diagnose wel stelt
Het patroon. Concreet:
- Je leeftijd en je menstruatiegeschiedenis. Cycli die korter op elkaar komen, dan verder uit elkaar, dan overgeslagen worden. Heviger, of juist lichter, of onvoorspelbaar.
- Het geheel aan klachten en de volgorde ervan. Niet alleen of je last hebt van hersenmist, nachtzweten, een sombere stemming, droogheid, weinig zin, gewichtsverandering of dunner wordend haar, maar wanneer elk van die dingen begon, in welke volgorde, en hoeveel het is opgeschoven.
- Wat er bij jou veranderd is. Vergeleken met de vrouw die je drie jaar geleden was, niet met een gedrukt referentiebereik dat uit een bevolking is berekend.
- Wat het niet is. De aandoeningen hieronder, bewust uitgesloten in plaats van weggeredeneerd.
Wat het nabootst en gemist wordt
Hier verdient onderzoek zijn plek wel, en dat is een andere set bepalingen dan je waarschijnlijk hebt gekregen.
- Schildklierziekte. Moeheid, gewichtsverandering, stemmingsverandering, haaruitval, slecht tegen kou of juist tegen warmte kunnen. Komt veel voor bij vrouwen in deze leeftijdsgroep en is eenvoudig aan te tonen.
- IJzertekort. Hevig bloedverlies in de perimenopauze is een bijzonder efficiënte manier om een ijzertekort op te lopen. Het geeft uitputting, kortademigheid, haaruitval en een mistig hoofd, en het wordt regelmatig op de menopauze geschoven.
- Slaapapneu. Wordt bij vrouwen onderschat, omdat zij zich melden met moeheid en concentratieklachten in plaats van met luid snurken. Daar helpt geen enkel hormoon tegen.
- Depressie of angst als zelfstandige aandoening. Soms is dat het echt, en dan is het juist goed om dat rechtstreeks te behandelen. Het punt is dat dit een beslissing hoort te zijn en geen standaardantwoord.
- Vitamine D, glucose en het vetspectrum, die in deze overgang veranderen en meewegen voor wat er daarna komt.
Niets hiervan is ingewikkeld. Alles hiervan wordt standaard overgeslagen zodra een vrouw op haar leeftijd wordt weggeschreven.
Wanneer hormoonwaarden er wel toe doen
Er zijn echte uitzonderingen, en die zijn het waard om te kennen, want juist daar richt wegwuiven blijvende schade aan.
Onder de 40 roepen klachten en het uitblijven van de menstruatie de mogelijkheid op van een vervroegde overgang, oftewel primaire ovariële insufficiëntie, en dat moet wél getest worden, moet wél bevestigd worden, en moet behandeld worden in plaats van verdragen. Tussen 40 en 45 is het beeld minder scherp en kan onderzoek helpen. Heb je een baarmoederverwijdering gehad zonder dat je eierstokken zijn weggenomen, of gebruik je een hormonale methode die je cyclus verbergt, dan is je menstruatiegeschiedenis als bewijs niet beschikbaar en moet de beoordeling anders worden opgebouwd. En is er iets aan het beeld dat niet klopt, dan kan een waarde één van meerdere aanwijzingen zijn.
De vraag is nooit alleen wat jouw waarde is. De vraag is wat die waarde bij jou betekent, naast al het andere over jou, en wat eraan gedaan moet worden. Dat is het deel dat nog niemand heeft gedaan.
Wat een fatsoenlijke beoordeling inhoudt
Je volledige klachtenbeeld en de tijdlijn ervan. Je menstruatiegeschiedenis. Je eigen ziektegeschiedenis en die van je familie, inclusief borst, stolling en bot, want die bepalen wat voor jou specifiek passend is. Daarna een besluit over wat er in jouw geval werkelijk de moeite van het meten waard is, en een uitleg daarvan tegen jou afgezet in plaats van tegen een uitdraai.
Aan het eind daarvan hoor je te weten wat er speelt, wat er niet speelt, wat de realistische mogelijkheden zijn en wat elk daarvan voor jou zou betekenen. Dat is een consult bij een specialist. Dat is geen hormoonpanel.
Wat je hiermee doet
Ben je getest en heb je te horen gekregen dat je in orde bent terwijl alles wat je beschreef nog steeds gebeurt, dan ben je niet beoordeeld. Dan ben je kort gescreend, met het verkeerde instrument.
Neem de lijst mee, neem de uitslagen mee die je al hebt, en laat ze fatsoenlijk lezen. Leg het voor aan de specialist, in het Engels of Nederlands, en kom erachter wat jouw eigen waarden werkelijk over jou zeggen.